TRAFİK KAZALARINA MÜDAHALE ESASLARI YÖNERGESENİ GÖRE TRAFİK EKİBİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI VE İLGİLİ TANIMLAR;
Trafik denetimlerinde; denetim öncesi, denetim anı ve sonrasında, trafik kazalarında ise; kaza mahalline intikal ve sonrasında yapılacak iş ve işlemlerin usul ve esasları ile trafiği yönetme ve düzenleme hareketlerinin belirlenmesi amacıyla çıkartılan 31/10/2011 tarihli İçişyeri Bakanlığı Trafik kazalarına müdahale esasları yönergesine göre kaza yerien intikal eden trafik görevlilerini gerekli tüm iş ve işlemlerin usulü anlatılmaktadır. .
Yönerge Md. 4 tanımlar l) Kaza yeri inceleme: Kazanın neden ve nasıl meydana geldiğini, kim ya da kimlerin kural ihlalinde bulunduğunu belirlemek, kaza yerinde delil niteliği taşıyabilecek her türlü iz ve emareyi çeşitli yöntemlerle araştırmak, tespit etmek, kayıt altına almak, fikir, kanaat ve sonuç elde etmek amacıyla yapılan incelemeyi,
ü) Trafik kazası: Karayolu üzerinde hareket halinde olan, bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve/veya maddi hasar ile sonuçlanan olayları,
y) Trafik kazası tespit tutanağı: Trafik kazasının oluş nedenlerini, yol ve çevre şartlarını, iz ve delillerini, tarafların davranış şekillerini ve sürücülere, araca ve diğer yol kullanıcılarına ait bilgiler ile kazanın özetini ve krokisini de içeren, adli tahkikata, istatistikî bilgilere ve sigorta hukukuna esas olmak üzere trafik zabıtasınca düzenlenen, ancak bilirkişi raporu yerine geçmeyen, meydana gelen trafik kazasına müdahale eden görevliler tarafından olay bütünlüğünün değerlendirilerek, sonucunu kanaat olarak belirttikleri Ölümlü/Yaralanmalı Trafik Kazası Tespit Tutanağı ile Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağını, ifade eder şeklinde tanımlanmıştır.
Kazaya müdahale eden trafik ekibinin / ekiplerinin görev ve sorumlulukları
MADDE 49- (1) Trafik kazasına müdahale eden trafik ekibi tarafından;
a) Yansıtıcılı kıyafetler (yansıtıcılı yelek/yağmurluk, kemer vb.) giyilir, aracın tepe lambası, gece meydana gelen trafik kazalarında ise ayrıca aracın ışık donanımı ile dörtlü flâşörleri çalışır durumda bulundurulur ve el feneri kullanılır.
b) Kaza yerinde, bu Yönerge hükümlerine göre gerekli işaretlemeler (Ek-26, Ek-27, Ek-28 ve Ek-29) yapılır ve tedbirler alınır.
c) Gönüllü olarak kazaya müdahale edenlerin zarar görmemeleri, müdahale ekiplerinin rahat çalışabilmeleri, iz ve delillerin bozulup kaybolmamaları amacıyla, kaza yerinden geçmekte olan sürücüler ve varsa meraklı kalabalık uzaklaştırılır.
ç) Yaralıların bulundukları yerde nefes alması sağlanarak varsa kanaması durdurulmaya çalışılır, şoka girmesi önlenir, yapılacak hatalı ve yanlış müdahalelerin kalıcı zararlar verebileceği hatta ölümlere neden olabileceği göz önünde bulundurularak ilk yardım ekipleri beklenir. Ancak kaza yerinde patlama, yanma gibi tehlikeye maruz kalma riskinin bulunması halinde, yaralılar dikkatli bir şekilde ve ilk yardım tekniğine uygun olarak araçtan veya bulunduğu riskli bölgeden alınarak güvenli bir yere taşınır.
d) Kaza yerine sevk edilecek ekiplerin geçişinin engellenmemesi için emniyet şeridinin veya yolun bir şeridinin açık bulundurulmasına özen gösterilir. Yolun bir şeridinden geçiş verilebilmesi halinde, gidiş ve geliş istikametindeki araç yoğunluğu dikkate alınarak, trafik akışı kontrollü bir şekilde sağlanır.
e) Kazanın yeri, (… karayolu, … kavşağı, … köprüsü, …. km., …. geçidi gibi) saati, şekli (çarpışma, yoldan çıkma, devrilme), ölü yaralı durumu ve sayısı, yangın ve patlama tehlikesinin bulunup bulunmadığı, araçların cinsleri ve yükleri (akaryakıt, gıda maddesi, canlı hayvan, nükleer, kimyasal madde gibi) ile yolun trafiğe kapalı olup olmama hali hakkında (tamamen kapalı, kısmen kapalı) derlenecek bilgiler bağlı bulunulan birimine aktarılır, ihtiyaç duyulan yardımcı ekip ve ekipmanlar (itfaiye, ilgili zabıta, ambulans, kurtarma, temizlik vb.) talep edilir.
f) Kaza yerindeki iz ve deliller tespit edilerek, gerekli ölçümler yapılır, kaza yerinin farklı açılardan bölüm bölüm, araçların hasarlı kısımları ise hem dar hem geniş açıdan ayrı ayrı fotoğraflanır, inceleme; kaza yerini içine alacak bir şekilde büyük bir daire çizilerek (sanal), dairenin en dışından ve çabuk kaybolabilecek delillerden başlanarak merkeze doğru gelmek suretiyle, gerekiyorsa, daire eşit parçalara bölünerek yapılır.
g) Sürücülerin ve varsa tanıkların beyanları alınarak, aracı/araçları kullananların kesin olarak tespiti yapılır. Sürücünün kim olduğu tespit edilemiyorsa ya da şüphe varsa olay yeri inceleme ekiplerinden yardım alınır. (direksiyon, kapı, koltuk, paspas ve vites kolu gibi yerlerde parmak izi, DNA tespitine yarayacak kan, tükürük, kıl, tırnak, doku, sigara izmariti, sürücünün kıyafetine ait olabilecek kumaş parçası, iplik, düğme ve lif, debriyaj ve fren pedalında ise ayakkabı taban desen izi ile çamur ve toz gibi deliller aranır.)
ğ) Karayolunun trafiğe kapalı olması halinde, güzergâh üzerindeki diğer trafik ekipleri telsiz veya telefon vasıtasıyla uyarılarak kaza yeri istikametine seyretmekte olan araçların varsa alternatif güzergâhlara yönlendirilmesi, yoksa yol trafiğe açılıncaya kadar yolcuların ihtiyaçları da dikkate alınarak uygun yer ve güvenli bir mesafede bekletilmeleri sağlanır.
h) Ölüm veya yaralanma ile sonuçlanan trafik kazası sonrasında, yol trafiğe kapanmış ve bu kaza can, mal ve trafik güvenliğini etkiliyor ve başka bir yoldan geçiş verilemiyorsa, cumhuriyet savcısının gelemeyeceğinin veya gecikeceğinin anlaşılması halinde, yolun bir an önce trafiğe açılması için iz ve deliller ile araçların duruş, yer ve şekilleri işaretlenerek, ölçülür ve fotoğraflamak suretiyle, araç ve kazada ölenler karayolu kenarına alınarak durum bir tutanakla tespit edilir. Yol kontrollü bir şekilde trafiğe açılır.
ı) Kaza sonrası araç içerisinde bulunan veya çevreye savrulan eşyalar art niyetli kişilere karşı korunur. Maddi hasarla sonuçlanan kazalarda sürücü ve araçta bulunan yolcular uyarılarak, gerekli koruma tedbirlerinin kendilerince alınması sağlanır. Ancak, sürücüleri ölmüş olan veya yaralanarak sağlık kuruluşlarına sevk edilen, araçlar ve içinde bulunan eşyalar hak sahipleri gelinceye kadar korunarak ilgili zabıtaya tutanakla teslim edilir.
29) Kaza yerindeki yol, şerit, banket ve yaya kaldırımının genişliği, yüksekliği, eğimi, yolun fiziki yapısı (bölünmüş, tek yönlü, iki yönlü olup olmadığı, kilit anında araçların nerede olduğu ve kazanın oluş yeri tereddüde mahal vermeyecek şekilde nokta olarak) tespit edilir.
(2) Kaza yerinden taşıt trafiğinin geliş yönü/ yönlerine doğru kaza yeri öncesindeki yatay ve düşey işaretlemeler ile kazaya etken olabilecek diğer faktörler dikkate alınarak şehirlerarası yollarda en az 1 kilometre, şehir içinde ise en az 200 metre gidilerek;
a) Kaza yerinden önce ve kaza yerinde yasaklama ve kısıtlama getiren trafik işaret ve levhalarının (yatay ve düşey) olup olmadığı, varsa hangilerinin bulunduğu ve bunların kaza yerine olan mesafeleri,
b) Yolda çalışmanın olup olmadığı, varsa nerede başlayıp bittiği, uzunluğu, genişliği ve çalışmaya ilişkin işaretleme durumu,
c) İş makinelerinin ve işaretçi personelin bulunup bulunmadığı ile kaza anında çalışma yapılıp yapılmadığı,
ç) Gün ve hava durumuna göre işaretleme ve önlemlerin yeterli şekilde alınıp alınmadığı,
d) Karayolunun yüzeyinde çukur, kasis, engel, gevşek malzeme gibi trafik akışını etkileyen veya tehlike oluşturan hususların bulunup bulunmadığı, bulunuyor ise işaretlenip işaretlenmediği, derinliği, yüksekliği, çapı, yolun neresinde olduğu, yolun kaplama ve malzemesinin cinsi (asfalt, sathi kaplama, mıcır, parke, toprak gibi) ile savrulmaya, kaymaya neden olup olmadığı,
Mutlaka tespit edilir.
(3) Kaza yerinde yapılan bir çalışma (alt veya üst yapıda) olup olmadığı, varsa işaretlemelerin projeye ve Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik gereğince (madde 3) hazırlanan “Trafik İşaretleri El Kitabı 1–2” ile “Erişme Kontrollü Karayollarında Trafik İşaretleme Standartları”na uygun bir şekilde yerine getirilip getirilmediği tespit edilir,
(4) Trafik kazasına karışmış olan araçların;
a) Kaza anındaki ve çarpışma sonrasındaki son durumları, pozisyonları ve aksamlarının işlevini yapıp yapmadığı, (duruş yer ve şekli-hasarın nerelerde olduğu ve boyutu, çökme, kopma, çizilme vb.),
b) Lastik diş derinliği, hava basıncı, fren sistemi, kabloları, hidrolik yağ izleri, akıntıları, vitesin konumu, rot, aks, dingil, şaft gibi aksamlarının çıkma, kırılma, kopma durumu,
c) Kilometre kadranı ve varsa takoğrafı (kilometre kadranının hangi km.de bulunduğu, takoğrafın çalışıp çalışmadığı, müdahalenin olup olmadığı, kalibrasyon ayarı),
ç) Aydınlatma, ısıtma ve havalandırma donanımı (far, sinyal ve iç lambalarının çalışıp çalışmadığı, ampullerinin kaza sonrası durumu, ısısı, sinyal kolunun pozisyonu),
d) Silecekleri ve cam temizleme suyu (eskimiş, yıpranmış, var ya da yok olması durumu, iş görüp görmediği),
e) Aracın yükü (akacak, dökülecek, sızacak, yanacak türden olup olmadığı, gabari ölçüleri ve ağırlığı varsa dökülenlerle uyuşup uyuşmadığı vb.),
Araştırılarak gerekli tespitler yapılır.
(5) Kazaya karışan araç ve sürücüleri ile ilgili olarak bu Yönergenin 22 nci maddesinde belirtilen hususlar da kontrol edilir.
Kaza yerinde elde edilebilecek iz ve deliller
MADDE 50- (1) Trafik kazasıyla ilgili olarak kaza yerinde araştırılacak iz ve deliller aşağıda belirtilmiştir;
a) Yol kullanıcılarına ait iz ve deliller
1) Kan ve vücut sıvıları, doku ve organ izleri (deri, organ, doku parçası, salya, idrar, kırık diş vb.), 2) Kıyafet ve özel eşyaların (cüzdan, gözlük, cep telefonu, ayakkabı, tarak, çanta vb), kaza anı ve sonrasında araç ve karayolu üzerinde bulunduğu yerler, bıraktığı izler ile kaza yerine ve birbirlerine olan mesafeleri,
3) Sürücü, yolcu ve yayanın kazaya etken olabilecek sara, kalp krizi, körlük, sağırlık, vb. hastalıkları, kullandığı ilaçlar, sarhoşluk durumları ile varsa kullanılan işitme cihazı ve protezler (ayak, bacak, el, kol, takma diş vb.).
b) Araca ve taşıdığı yüke ait iz ve deliller
1) Araç Aksamına Ait Karayolu Üzerinde Bulunan İz ve Deliller;
1.1. Frenlemeye ait izler (bloke, zıplama veya ABS ),
1.2. Jant izleri,
1.3. Kırık tampon, far, silecek, cam vb. parçaları,
1.4. Hidrolik yağı, radyatör suyu, yakıt vb. akıntıları,
1.5. Boya izi veya döküntüleri,
1.6. Rot, aks, dingil, şaft vb. aksam arızalarının karayolunda bıraktığı izler,
1.7. Virajlarda ağırlık transfer izleri,
1.8. Yuvarlanma, kayma ve sürüklenmeye bağlı tekerlek izleri,
2) Araç Üzerinde Bulunan Aksam ve Donanımına Ait İz ve Deliller;
2.1. Varsa takoğrafı ve takoğraf çıktıları, takoğrafa müdahale olup olmadığı,
2.2. Vitesin konumu (hangi viteste bulunduğu),
2.3. Kilometre kadranının durumu, (kaza nedeniyle darbe almışsa hangi km. kaldığı),
2.4. Sinyal lambasının konumu (sinyal kolunun hangi istikamet için kullanıldığı, sinyal lambası/far kırılmış ise iç kısmının kararıp kararmadığı),
2.5. Silecek ve suyu,
2.6. Lastik diş derinliği (4’ten az tekerleği olan araçlarda 1mm, 4 ve daha fazla tekerleği olan araçlarda 1,6 mm’nin altında olamaz),
2.7. Lastikte veya yanaklarında kesik, delik veya yarılmalar,
2.8. Cam suyu ve diğer sıvıların durumu,
2.9. Işık donanımının durumu (uzun-kısa huzmeler-dörtlü flaşör çalışıp çalışmadığı),
2.10. Fren hortumu veya rekorlarda kesik, delik veya çatlaklar.
3) Araçta Taşınan Yüke Ait İz ve Deliller;
3.1. Yolcu, yük ve gabari durumu (sayı, ölçü, ağırlık ve boyutlar vb.), yükün dengeli yüklenip yüklenmediği, uygun şekilde bağlanıp bağlanmadığı ve diğer hatalı yüklemeler,
3.2. Taşınan yükün savrulma, dökülme, akma, sızma, kayma, sürüklenme gibi durumlarda karayolunda bıraktığı izler,
3.3. Taşınan yükün kendisinde (ezilme, kırılma, sürtünme ) oluşan izler,
3.4. Taşımacılık için ilgili yetki ve izin belgeleri ile bölünemeyen özel yük taşıyan araçların özel yük taşıma izin belgesi ve gerekli koşulların (öncü/artçı araç vb.) karşılanması durumu.
c) Yol ve çevreye ait iz ve deliller;
1) Karayolu yapısında çarpmaya bağlı olarak kırılmış, yerinden sökülmüş, devrilmiş veya hasar görmüş korkuluk, bariyer, bordür, trafik işaret levha ve cihazları, direk, ağaç vb olup olmadığı,
2) Karayolu şerit genişliği, bölünmüşlük durumu, şerit sayısı ile emniyet şeridi bulunup bulunmadığı,
3) Karayolunda banket (genişliği, yoldan yüksekliği, derinliği), koruyucu bariyer, çukur (sayısı, çapı, derinliği) bulunup bulunmadığı, bulunuyorsa karayolunun neresinde bulunduğu ve ölçüleri,
4) Yatay ve düşey trafik işaretlerinin bulunup bulunmadığı, işaret ve işaretlemelerin görünürlüğü, anlaşılırlığı ve okunaklılığı konularında eksiklik ve hataların bulunup bulunmadığı ile bunların kaza yerine uzaklıkları,
5) Karayolu yüzeyinde, lastiklerin yola temasını kesecek kadar su birikintisi olup olmadığı,
6) Karayolu üzerinde ve çevresinde güvenli sürüş görüşüne ve trafik işaretlerinin görünürlüğüne engel unsurların bulunup bulunmadığı (reklam panoları, ağaç, tesis vb.).
Kaza yerinde bulunan iz ve delillerin işaretlenmesi ve ölçümü
MADDE 51- (1) Kaza yerinde iz ve delilleri doğru ve hukuka uygun olarak saptamak ve kaydetmek amacıyla aşağıda belirtilen işlemler yapılır;
a) Ölçme ve İşaretleme
1) Kaza yerinde tespit edilen iz ve delillerin kaybolmaması ve yerinin değişmemesi amacıyla boyalı kalem, tebeşir, sprey boya vb. ile işaretlenir,
2) İşaretlenmiş olan bu deliller numaralandırılır.
3) İşaretlenmiş ve numaralandırılmış delillerin;
3.1. Birbirine,
3.2. Araçlara,
3.3. Çarpışma (kilitlenme) noktasına,
3.4. Karayolunun sağ ve sol kenar çizgileri ile diğer yatay ve düşey işaretlemelere,
3.5. Sabit olarak bulunan belirleyici bir yapı, tesis veya cisme,
Olan uzaklıkları ölçülür.
b) Fotoğraflama
1) Önemli-önemsiz ayrımı yapmaksızın ölümlü, yaralanmalı ve maddi hasarlı trafik kazalarında;
1.1. Ceza ve hukuk yargılamasında kanıt niteliği taşıması nedeniyle, araçta ve yol üzerinde kalan iz, delil, kalıntı ve döküntülerin yerlerini, yönlerini ve durumlarını tespit etmek,
1.2. Sigorta hukuku bakımından hasar durumunu belirlemek,
1.3. Gerektiğinde, kazanın canlandırılmasında kullanmak,
Amacıyla fotoğraf çekilir ve dijital ortamda arşivlenir.
2) Fotoğraf çekimi sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır;
2.1. Kaza yerinde bulunan ve trafik kazasına karışmış olan araca ve/veya yüküne, yol ve/veya çevresine, kazazedelere ait iz ve deliller işaretlenip numaralandırıldıktan sonra, farklı açılardan kaza yerinin detaylı fotoğraf çekimleri yapılır.
2.2. Fotoğraf çekiminde, güneş çekim yapanın arkasına alınır ve yüksek çözünürlükte çekimler yapılır.
2.3. Fotoğraflama, araçların geliş istikametlerinden başlanılarak 5–10 metre aralıklarla dört yönden ve farklı açılardan yapılır.
2.4. Araçların hasarlı ve kazaya sebebiyet verdiği belirtilen veya tespit edilen parça ve aksamları, mevcut hasar derinlik ve çapları, yük ve yükleme durumu, fren, sürtünme, kazınma, yağ, yakıt vb izler, kazazedelerin vücut sıvıları (kan, kusmuk, doku, salya), yolun yapısı ile yatay ve düşey trafik işaretlemelerini gösterir çekimler yapılır.
Trafik kazası tespit tutanağı düzenlenmesi
MADDE 55 – (1) Trafik kazası tespit tutanağı düzenlenmesine ilişkin genel hususlar şunlardır;
a) Trafik kazası tespit tutanakları en az iki görevli tarafından düzenlenir ve birim amirince incelenip onaylanır.
b) Kaza yerinde elde edilen bilgiler, iz ve deliller trafik kazası tespit tutanağına, okunaklı ve tereddüde mahal vermeyecek şekilde yazılır ve işaretlenir.
c) Kazanın krokisi hazırlanırken KUZEY yönü açık olarak belirtilir.
ç) Kroki çiziminde; özellikle ölümlü ve yaralamalı kazalarda trafik kazası tespit tutanağındaki kroki ve kaza özet alanı yetmiyorsa, iz ve deliler ile kaza oluşumu tam olarak gösterilemiyorsa, ikinci bir trafik kazası tespit tutanağı veya ilave dosya kâğıdı (A4) kullanılır.
d) Sürücülerin trafik kazasının oluşumuna etken kural ihlallerinin tespiti, iz ve deliller, trafik işaret levhaları, yol durumu, araç hasarları, yaya ve yolcuların aldıkları darbeler, sürücü ve tanık beyanları ile eşleştirilir, ayrıca bunlar doktor raporu, otopsi vb. belgeler ile de desteklenir.
Trafik kazasına etken kural ihlallerinin tespiti
MADDE 56- (1) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri kapsamında ve yeni ceza hukuku sistemi uyarınca, trafik kazası tespit tutanağında sayısal ve oransal kusur belirtilmeyecektir. Karayolları Trafik Kanununun 84 ncü maddesinde trafik kazalarında sürücü kusurlarının tespiti ve asli kusur sayılan haller belirtilmiş olup, bu kapsamda gerekli inceleme yapılarak trafik kazası tespit tutanağına kazaya karışanların asli kusurlu olup olmadıkları ile ihlal ettikleri trafik kuralına ilişkin kanun madde numarası yazılır ve somut tespitlerin neler olduğu açıkça belirtilir.
Yönergede bulunmayan hükümler
MADDE 60- (1) Bu Yönergede hüküm bulunmayan hallerde, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 18/07/1997 tarih ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
